----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
This is a rather common question and shows how the software market today is actually quite weird. Before starting, remember that “free” in “Free Software” is about freedom and not about price. People do make money with FOSS. You will see how the development and sale of FOSS is much more intuitive than of proprietary software.
Đây là một câu hỏi thường xuyên và thể hiện thị trường phần mềm ngày nay thật sự khó hiểu. Trước khi bắt đầu, hãy nhớ rằng "free" trong "Free Software" có nghĩa là nói về sự "freedom - tự do" chứ không nói về "price - miễn phí". Mọi người vẫn kiếm tiền với FOSS. Bạn sẽ biết vì sao mà phát triển và bán những sản phẩm FOSS thì nhiều trực giác - nhạy (intuitive) hơn phần mềm thương mại. (câu cuối không hiểu lắm!)
Hãy để tôi giải thích một số khái niệm với những ví dụ ngắn gọn. Khi bạn mua một cây búa, cây búa "thuộc" về bạn. Bạn có thể sử dụng nó bất cứ khi nào bạn muốn, bạn có thể cho hàng xóm mượn nó. Bạn có thể thay thế tay cầm khi nó hư hỏng hoặc cuối cùng là cho bất cứ ai cây búa "của bạn". FOSS cũng hoạt động một cách chính xác như vậy, đúng vậy, nó thật là đơn giản.
Khi bạn mua một phần mềm thương mại, phần mềm đó "không thuộc" về bạn. Phần mềm này tiếp tục là "tài sản" của công ty "sở hữu" nó. Số tiền mà bạn trả cho phần mềm này thật ra là một loại tiền thuê, bạn đang trả tiền cho "giấy phép" để sử dụng nó - phần mềm thương mại. Cũng tương tự như vậy - theo nhiều cách - đối với hộ chiếu. Hộ chiếu có thể nằm bên trong túi của bạn, nhưng ở nhiều quốc gia, hộ chiếu vẫn là tài sản của chính phủ. Điều đó cấm hoàn toàn việc bạn cho người khác mượn hoặc chỉnh sửa hộ chiếu "của" bạn. Đó cũng là một nghĩa vụ buộc bạn phải chứng minh bạn có quyền giữ (không phải sở hữu) và sử dụng nó (thường được chứng minh bằng việc tên của bạn được in trên hộ chiếu). Điều này có ý nghĩa với hộ chiếu nhưng liệu nó có ý nghĩa đối với các sản phẩm phần mềm không?
The difference between software and objects is that software can be
duplicated at almost no cost where objects cannot be replicated so
easily. That's just the nature of software. To put it more bluntly,
companies that sell licenses of software are making money out of thin
air for every copy they sell. Whether companies try to protect against
duplication or not, software is copied all the time. Proprietary
software just make illegal the act of copying.
Bây giờ, sự khác nhau giữa cái búa và hộ chiếu đó là cây búa là một công cụ mà bạn sử dụng để làm việc còn hộ chiếu thì không thể sử dụng như một công cụ để sản xuất ra những sản phẩm khác (giới hạn trong giấy phép sử dụng của phần mềm thương mại, chi tiết đọc vài cái license của phần mềm thương mại sẽ rõ). Không có nghi ngờ gì về việc phần mềm là một công cụ để hoàn thành các công việc "task". Không có gì ngạc nhiên về việc các phần mềm thương mại cản trở (cấm?) việc bạn sử dụng các công cụ của bạn theo cách mà bạn muốn chứ? (mâu thuẫn trong giấy phép sử dụng - bán, nhưng vẫn giới hạn -> sao phải mua? Khi FOSS có thể đáp ứng được yêu cầu?) Đối với những người chỉ biết một ít về phát triển phần mềm thì không cần quá nghiêm túc tuy nhiên hãy nhớ rằng, dù cho bạn không phát triển phần mềm, lợi ích của bạn đạt được từ việc phát triển phần mềm được tạo ra bởi mọi người (other people).
Tôi hy vọng bạn đã hiểu những định nghĩa này. Nào, hãy xem cách mà "nền kinh tế FOSS - tự do - mã nguồn mở" làm việc!
Nói một cách khác, bạn có thể bán phần mềm theo giá bạn muốn nhưng bạn không được bán giấy phép để sử dụng nó (cách phát hành của phần mềm thương mại). Người mua sản phẩm của bạn được tự do bán lại, hoặc phát hành nó một cách miễn phí (nhưng vẫn phải tuân thủ theo giấy phép nguồn mở GPL - phát hành kèm mã nguồn, không giới hạn khả năng phát triển?). Điều đó đã đủ công bằng, sau cùng thì nhà phát triển đã có thể chỉ bán cho bạn mỗi giấy phép sử dụng mà thôi. Với phần mềm tự do - nguồn mở bạn phải cung cấp sự tự do như cách mà bạn được nhận cho người sở hữu tiếp theo (sau bài này sẽ đến dịch giấy phép GPL!).
Some preliminary considerations
Let me explain some concepts with short examples. When you buy a hammer, the hammer belongs to you. You can use it whenever you want to, you can lend it to your neighbour, you can replace the handle if it's broken and eventually give it to someone else. FOSS software works exactly like this, really, it's that simple.
When you buy a proprietary software, the software do not belong to you. The software continues to be the property of the company who owns it. The price you pay for the software is actually a sort of rent, you are paying for a license to use it. It is similar, in some ways, to a passport. The passport might be in your pocket but, in most countries, it remains property of the government. It is strictly forbidden to lend it to someone or modify it. There is also an obligation to prove that you are entitled to have it and use it (usually your name is written on it!). This makes sense for passports but does it make sense for software?
Một vài điều cần suy xét trước khi mở đầu
Hãy để tôi giải thích một số khái niệm với những ví dụ ngắn gọn. Khi bạn mua một cây búa, cây búa "thuộc" về bạn. Bạn có thể sử dụng nó bất cứ khi nào bạn muốn, bạn có thể cho hàng xóm mượn nó. Bạn có thể thay thế tay cầm khi nó hư hỏng hoặc cuối cùng là cho bất cứ ai cây búa "của bạn". FOSS cũng hoạt động một cách chính xác như vậy, đúng vậy, nó thật là đơn giản.
Khi bạn mua một phần mềm thương mại, phần mềm đó "không thuộc" về bạn. Phần mềm này tiếp tục là "tài sản" của công ty "sở hữu" nó. Số tiền mà bạn trả cho phần mềm này thật ra là một loại tiền thuê, bạn đang trả tiền cho "giấy phép" để sử dụng nó - phần mềm thương mại. Cũng tương tự như vậy - theo nhiều cách - đối với hộ chiếu. Hộ chiếu có thể nằm bên trong túi của bạn, nhưng ở nhiều quốc gia, hộ chiếu vẫn là tài sản của chính phủ. Điều đó cấm hoàn toàn việc bạn cho người khác mượn hoặc chỉnh sửa hộ chiếu "của" bạn. Đó cũng là một nghĩa vụ buộc bạn phải chứng minh bạn có quyền giữ (không phải sở hữu) và sử dụng nó (thường được chứng minh bằng việc tên của bạn được in trên hộ chiếu). Điều này có ý nghĩa với hộ chiếu nhưng liệu nó có ý nghĩa đối với các sản phẩm phần mềm không?
The difference between software and objects is that software can be
duplicated at almost no cost where objects cannot be replicated so
easily. That's just the nature of software. To put it more bluntly,
companies that sell licenses of software are making money out of thin
air for every copy they sell. Whether companies try to protect against
duplication or not, software is copied all the time. Proprietary
software just make illegal the act of copying.
Now the difference
between hammers and passports is that a hammer is a tool that you use to
work and a passport cannot be used as a tool to produce something else.
There's no doubt that software is a tool that is used to achieve a
task. Isn't it surprising that proprietary licences forbid you to use
your tools the way you want to? It might not be so obvious for people
who know little about software development but never forget that, even
if you don't develop software, your benefit from the development made by
other people.
I hope you understood the concepts here. Let's see now how the FOSS economy works.
Sự khác nhau giữa phần mềm và vật dụng là phần mềm thì có thể bị sao chép mà không tốn chi phí trong khi vật dụng thì không thể nhân bản một cách quá dễ dàng như vậy. Đó chính là đặc tính của phần mềm. Nói thẳng ra, các công ty bán giấy phép của phần mềm đang làm cho tiền một cách dễ dàng thông qua mỗi bản sao (phần mềm) mà họ bán ra. Dù cho các công ty có cố gắng chống lại sự sao chép lậu hay không, phần mềm thương mại vẫn bị chép lậu ngày này qua ngày khác. Phần mềm thương mại chỉ biến hành động "sao chép" trở nên vi phạm luật pháp mà thôi.
Bây giờ, sự khác nhau giữa cái búa và hộ chiếu đó là cây búa là một công cụ mà bạn sử dụng để làm việc còn hộ chiếu thì không thể sử dụng như một công cụ để sản xuất ra những sản phẩm khác (giới hạn trong giấy phép sử dụng của phần mềm thương mại, chi tiết đọc vài cái license của phần mềm thương mại sẽ rõ). Không có nghi ngờ gì về việc phần mềm là một công cụ để hoàn thành các công việc "task". Không có gì ngạc nhiên về việc các phần mềm thương mại cản trở (cấm?) việc bạn sử dụng các công cụ của bạn theo cách mà bạn muốn chứ? (mâu thuẫn trong giấy phép sử dụng - bán, nhưng vẫn giới hạn -> sao phải mua? Khi FOSS có thể đáp ứng được yêu cầu?) Đối với những người chỉ biết một ít về phát triển phần mềm thì không cần quá nghiêm túc tuy nhiên hãy nhớ rằng, dù cho bạn không phát triển phần mềm, lợi ích của bạn đạt được từ việc phát triển phần mềm được tạo ra bởi mọi người (other people).
Tôi hy vọng bạn đã hiểu những định nghĩa này. Nào, hãy xem cách mà "nền kinh tế FOSS - tự do - mã nguồn mở" làm việc!
The different economic models of FOSS
Pay the developer:
When you need a software you can hire a developer to build that particular software for you. The software will belong to you and you are free to distribute it to others or not. The developer got his payment and you got your software. Once the software is under a free licence it is forbidden by law to distribute the software as if it was proprietary, of course. In other words, you can sell the software for the price you want but you cannot sell only licenses to use it. The person to whom you sell the software is free to re-sell or even distribute it free of charge. This is fair enough, after all the developer could have sold you only a license in the first place. With Free Software you must grant the same freedoms that you enjoyed to the next owner(s) of the program.
Trả tiền cho nhà phát triển:
Khi bạn cần một phần mềm, bạn có thể thuê một nhà phát triển để xây dựng phần mềm đó cho riêng bạn. Phần mềm này sẽ thuộc sở hữu của bạn và bạn được quyền tự do (toàn quyền) phát hành nó cho người khác - hoặc không. Nhà phát triển nhận tiền và bạn nhận phần mềm của bạn. Một khi phần mềm được phát hành theo free licence, luật pháp sẽ cấm các hành vi phân phối phần mềm đó dưới các hình thức thương mại. (Cảm ơn Mickey đã giúp mình dịch câu này! :D)Nói một cách khác, bạn có thể bán phần mềm theo giá bạn muốn nhưng bạn không được bán giấy phép để sử dụng nó (cách phát hành của phần mềm thương mại). Người mua sản phẩm của bạn được tự do bán lại, hoặc phát hành nó một cách miễn phí (nhưng vẫn phải tuân thủ theo giấy phép nguồn mở GPL - phát hành kèm mã nguồn, không giới hạn khả năng phát triển?). Điều đó đã đủ công bằng, sau cùng thì nhà phát triển đã có thể chỉ bán cho bạn mỗi giấy phép sử dụng mà thôi. Với phần mềm tự do - nguồn mở bạn phải cung cấp sự tự do như cách mà bạn được nhận cho người sở hữu tiếp theo (sau bài này sẽ đến dịch giấy phép GPL!).
Crowd funding:
With crowd funding a developer can hope to gather enough money to pay for the development costs without having a specific sponsor. The principle is that someone with an idea (not only software developers) expose his project to the world and sets a minimal amount of money to be able to carry out his project. Anyone interested in the project can chip in a share to pay the developer. Such method distributes the cost among the users and is situated somewhere in between a donation and purchase. It is a sort of donation because once the product is finished it will be distributed for free, but it also resembles a purchase because you pay for something that you do not have.
Với "crowd funding" - tài trợ từ đám đông, một nhà phát triển có thể hy vọng thu được đủ tiền để trang trải cho chi phí phát triển mà không cần một nhà tài trợ cụ thể nào. Điều quan trọng là một ai đó với ý tưởng (không nhất thiết phải là những nhà phát triển phần mềm) công bố công khai dự án của mình và xác định một khoản tiền tối thiểu để có thể hiện thực dự án này. Bất cứ ai quan tâm đến dự án có thể chia sẻ tiền để trả cho nhà phát triển. Một vài cách phân phối số tiền đặt người dùng vào vị trí đâu đó giữa việc "tài trợ" và "mua sản phẩm". Nó là một cách tài trợ bởi vì mỗi sản phẩm khi hoàn thành sẽ được phát hành miễn phí (chưa kể tự do), nhưng nó cũng giống như mua bởi vì bạn trả cho những thứ mà bạn không sở hữu.
Có rất nhiều cách khác nhau mà mỗi công ty làm ra tiền liên quan đến bằng sáng chế và những giấy phép giới hạn. Tôi sẽ không bao gồm họ (những công ty đó) vào đây vì giới hạn của chủ đề này là làm rõ cách làm ra tiền chỉ với FOSS. Hãy thoải mái trong việc đóng góp ý tưởng trong phần bình luận.
Sell services:
If you chose to distribute a FOSS to the public, every user will own the software and are free to distribute it free of charge if they want to. In this situation it's hard to charge for copies of the program. What you can do is to sell training or support for the given software or sell services that are part of the software (e.g. sell music through a free media player). Remember that you don't spend a cent for an extra copy of the software. Services on the other hand are needed and valuable all the time. They give jobs, often for the people who developed it and understand exactly how it works. In the end, the more popular your software is, the more work you will have and the more money you will earn selling services related to it. It's good for you if people copy the software, distribute and use it!
Bán dịch vụ:
Nếu bạn chọn phát triển một sản phẩm FOSS công khai, mỗi người dùng sẽ sở hữu phần mềm và được tự do phát hành một cách miễn phí nếu họ muốn. Trong trường hợp này thật khó để thu phí những bản sao của sản phẩm. Những gì bạn có thể làm là bán sự huấn luyện (hướng dẫn sử dụng) hoặc sự hỗ trợ kèm theo phần mềm hoặc bán dịch vụ như là một phần của phần mềm (như bán nhạc kèm theo một phần mềm nghe nhạc miễn phí). Hãy nhớ rằng bạn không cần trả một xu nào cho bản "sao mở rộng" của phần mềm. Dịch vụ trên một phương diện là cần thiết và có giá trị. Họ đưa công việc, thường thì chỉ những đã tham gia phát triển mới hiểu chính xác cách nó hoạt động. Cuối cùng, phần mềm của bạn sẽ phổ biến hơn, bạn sẽ có nhiều việc và thu được nhiều tiền hơn nhờ việc bán dịch vụ liên quan. Điều đó thật tốt nếu mọi người sao chép phần mềm, phân phối và sử dụng nó!Marketing:
When you offer a Free Software you are advertising your skills and high quality work. People that appreciate your software might consider to hire you (or your employees) to develop other programs. Instead of investing in advertisement campaigns, invest in programming and in doing a great job!
Tiếp thị:
Khi bạn cống hiến một phần mềm Tự do - mã nguồn mở tức là bạn đang quảng bá kỹ năng và chất lượng làm việc cao của bạn. Mọi người đánh giá cao phần mềm của bạn có thể xem xét để thuê bạn (hoặc nhân viên của bạn) để phát triển chương trình của bạn. Thay vì đầu tư vào những nhiệm vụ quảng cáo, hãy đầu tư vào việc lập trình và làm tốt nó!Donations:
Many FOSS projects earn money exclusively through donations. This leaves the user free to give something or nothing at all. Although the user knows that, in the short run, the software won't be any better independently of the amount of money he puts in it, in the long run, projects that receive a lot of donations will be able to put more manpower into it. Donations though are not a rocket science and I don't blame those who don't count on altruism to fill their fridge.
There are other ways through which companies make money that involve the use of patents and restrictive licenses. I won't include them here because the scope of this article is to show how to make money exclusively with FOSS. Feel free to contribute with other ideas in the comments!
Tặng tiền:
Rất nhiều dự án FOSS thu lại nhiều tiền nhờ vào sự quyên góp. Nó cho phép người dùng tự do cho đi một thứ gì đó hoặc không gì cả. Mặc dù người dùng biết điều đó, trong ngắn hạn, phần mềm sẽ không có sự độc lập tốt hơn nào trong số tiền mà họ đổ vào đó, về lâu dài, dự án nhận được nhiều sự tài trợ sẽ có thể bổ sung nhiều nhân lực hơn. Quyên góp tuy không phải là một phương pháp dễ làm và tôi không đổ lỗi cho những ai không đủ lòng vị tha để làm đầy tủ lạnh của họ (nói trắng ra là không đủ tin tưởng để quyên góp).Có rất nhiều cách khác nhau mà mỗi công ty làm ra tiền liên quan đến bằng sáng chế và những giấy phép giới hạn. Tôi sẽ không bao gồm họ (những công ty đó) vào đây vì giới hạn của chủ đề này là làm rõ cách làm ra tiền chỉ với FOSS. Hãy thoải mái trong việc đóng góp ý tưởng trong phần bình luận.
